Straty pozorne w wodociągach oraz błędy pomiarowo-rozliczeniowe
Na niezbilansowane ilości wody w sieci wodociągowej są sumą strat rzeczywistych (wycieki wody z nieszczelnych rur i połączeń) i strat pozornych.
Z czego biorą się straty pozorne ?.
Na straty pozorne składają się:
1. Nie opomiarowane przyłącza wodociągowe w całości lub częściowo - instalacje w obiektach.
2. Zbyt duża średnica zainstalowanego wodomierza, który nie mierzy niskich natężeń przepływów wody.
Błędy w doborze przepływomierza zaczynają się przeważnie już na etapie projektowania przyłączy, kiedy projektanci muszą zapewnić odpowiedni przepływ wody do hydrantów, według przepisów – "do dwóch sąsiednich hydrantów":
- wewnętrznych np. HP52 (2 x 2,5 l/s = 2 x 9 m3/h = 18 m3/h)
- zewnętrznych np. DN100 (2 x 15 l/s = 2 x 54 m3/h = 108 m3/h).
Przy minimalnych poborach wody do celów sanitarnych woda nie jest mierzona lub mierzona z dużym błędem pomiarowym.
Poniżej wyjaśnienie błędów pomiarowych dla minimalnych natężeń przepływów dla przykładowego, typowego wodomierza DN50.
Zgodnie z parametrami metrologicznymi niektórych producentów wodomierzy przepływomierz DN50 nie mierzy prawidłowo minimalnych przepływów wody tj. poniżej 0,1÷ 0,2 l/s = 6 ÷ 12 l/min, przepływ taki nie zostanie zmierzony lub będzie zmierzony z dużym błędem co wynika z parametrów metrologicznych wodomierzy i standardowego wykresu wartości błędów wodomierza przy różnych natężeniach przepływu wody.
Podawany w katalogach producentów tzw. próg rozruchu wodomierza należy traktować jako wartość "gadżetową".
Przykładowo, zmierzone natężenie przepływu wody (tzw. wydatek) z otwartego kranu, według literatury fachowej, wynosi: 5 ÷ 6,7 l/min.
A więc nie zmierzony bardzo mały przepływ generuje „straty pozorne” w sieci tj. ilości wody nie zbilansowanej w sieci wodociągowej.
Link do rzeczywistych poborów wody przez armaturę czerpalną, przybory sanitarne, urządzenia przygotowany przez Wodoserwis: https://www.wodoserwis.pl/normy%20zuzycia.htm
Jakie zastosować alternatywne rozwiązania w celu uniknięcia tego typu strat ?:
- Wodomierz podwójny tzn. sprzężony, np. DN50/DN20, DN80/DN20, DN100/DN20, DN150/DN40
- Wodomierz o wyższej klasie dokładności
Obecnie, współczynnik R - zastąpił określenie dokładności wodomierzy dawnych "klas": A, B, C, D.
Współczynnik R z wartością liczbową określa zakres pomiarowy przepływomierza. Jest ilorazem przepływu ciągłego (Q3) do przepływu minimalnego (Q1), czyli: R = Q3/Q1.
Współczynnik R = 40 odpowiada dawnej klasie dokładności A
Współczynnik R = 80 odpowiada dawnej klasie dokładności B
Współczynnik R = 160 odpowiada dawnej klasie dokładności C
Współczynniki R = 200, 250, 315, 400, 500, 630, 800 odpowiadają dawnej klasie dokładności D.
Z powyższego wynika, że dla danego przepływu ciągłego Q3 im wyższa wartość współczynnika R, tym wodomierz jest dokładniejszy i wyższy jest zakres pomiarowy (wyższa klasa metrologiczna).
Podstawowe charakterystyki metrologiczne wodomierzy ujęto w zasadach klasyfikacji wodomierzy.
Do końca 2016 roku odbywały się według Normy PN-ISO 4064:1997.
Od 2017 roku wymagania metrologiczne oparte są o Dyrektywę MID 2004/22/WE.
Przykłady zastosowań wodomierzy o dobrej dokładności pomiarowej:
a) Wodomierz (DN65) firmy ITRON – typ Flostar M, jednostrumieniowy dawnej klasy „C”, Q3 = 25 m3/h.
Zgodnie z parametrami metrologicznymi producenta - firmy ITRON wodomierz Flostar M DN50/DN65 mierzy prawidłowo minimalne przepływy wody od wartości 0,025 ÷ 0,033 l/s = 1,5 ÷ 2 l/min = 0,12 m3/h
b) Wodomierz DN50 , Typ MWN50 , Apator Powogaz, Q3= 40 m3/h
Zgodnie katalogiem parametrów metrologicznych producenta - firmy Apator Powogaz wodomierz typu MWN DN50 mierzy prawidłowo minimalne przepływy wody od wartości Qmin = 0,111 l/s = 6,7 l/min = 0,4 m3/h .
Jak wspomniano, zmierzone natężenie przepływu wody (tzw. wydatek) z otwartego kranu, według literatury fachowej, wynosi: 5 ÷ 6,7 l/min.
3. Zabudowa wodomierzy w pozycji pionowej.
Niektórzy producenci wodomierzy podając warunki zabudowy wodomierzy informują, że zabudowa wodomierza w pozycji pionowej to utrata dokładności pomiarowej wodomierza o jedną klasę pomiarową dla minimalnych przepływów tzn. tak zabudowany wodomierz zaczyna poprawnie mierzyć od wyższych, minimalnych natężeń przepływu.
Wodomierze jednostrumieniowe najdokładniej mierzą w pozycji poziomej -H, tarczą do góry (klasa dokładności wskazań R100); a w pozycji pionowej -V tracą dokładność pomiarową (R50).
Wodomierze średnicy DN50 i większe mogą być zamontowane tylko w poziomie.
4. Obrócenie w bok wodomierza zabudowanego w poziomie - wpływa na błędy pomiarowe.
Obrócenie wodomierza o 90 stopni czyli skierowanie zegara licznika na bok w kierunku odczytującego wodomierze jest możliwe tylko w przypadku niektórych typów wodomierzy.
Na podstawie materiału producenta wodomierzy - ApatorPowogaz: „Wodomierze kołnierzowe/mierniki irygacyjne DN40 – 500 IP68/IP65 - Instrukcji montażu i eksploatacji” skierowanie na bok tarczy licznika jest możliwe dla wodomierzy typów: MWN Nubis, MWN 130 Nubis, WI.
Obrócone na bok wodomierze typów: JS Impero, MWN/JS-S (wodomierz sprzężony), MK, MH – nie będą funkcjonować prawidłowo.
5. Brak wymaganych odcinków prostych przed i za wodomierzem - wpływa na błędy pomiarowe.
Wodomierze objętościowe (tłokowe) nie wymagają takich odcinków.
6. Przyłożenie zewnętrznego pola magnetycznego do obudowy wodomierza.
Niektóre wodomierze są wrażliwe na pola magnetyczne np. wodomierze skrzydełkowe jednostrumieniowe.
7. Ewentualne błędy pomiarowe wodomierzy, które utraciły ważność okresu legalizacji.
Cecha legalizacyjna (okres ważności legalizacji wszystkich wodomierzy) jest 5 lat.
Cecha może mieć formę plomby ołowianej założonej na stalowej lince albo naklejki czy też hologramu. Cecha legalizacji pierwotnej może mieć także formę nadruku na wodomierzu.
8. Nieuprawnione pobory wody z hydrantów lub pobory wody z tzw. "obejść wodomierzy".
Dotyczy:
- zasilania hydrantów zewnętrznych w terenie
- zasilania hydrantów wewnętrznych instalacją przed wodomierzem głównym w obiekcie
- zasilania hydrantów wewnętrznych instalacją tzw. „obejścia” wodomierza, które teoretycznie otwierane jest tylko w przypadku pożaru.
Zamknięte i zaplombowane "obejście" wodomierza instalowane jest w obiekcie nieformalnie, instalacja swoją dużą średnicą ma zagwarantować odpowiednio większy przepływ do hydrantów.
Przy normalnym układzie zasilania obiektu, z niewielkimi rozbiorami wody, woda przepływa wyłącznie instalacją o zdecydowanie mniejszej średnicy, na której zabudowano wodomierz mierzący bardzo małe przepływy wody do celów sanitarnych.
Pracownicy odczytujący wodomierze stwierdzają niekiedy otwarte "obejścia", a więc woda przepływająca przez "obejścia" nie zostanie zmierzona.
Przy takich układach zasilania należy za każdym razem sprawdzać czy armatura odcinająca zabudowana na "obejściu" jest zamknięta i zaplombowana.
9. Błędna interpretacja naliczanych ilości wody przy rozliczeniach odbiorców wody w przypadku zaniżonych wskazań wodomierza lub braku poboru wody.
Błędy pomiarowo-rozliczeniowe mogą być w następujących sytuacjach:
- Bieżący stan licznika i stan poprzedni jest taki sam co wskazywałoby na brak poboru wody lub licznik wodomierza stanął w bieżącym okresie rozliczeniowym lub licznik stanął już w poprzednim okresie (stąd na przykład była mniejsza ilość wcześniej naliczonej wody).
W takich sytuacjach do bieżących rozliczeń odbiorcy wody przyjmuje się wartość zerową lub ryczałt zużycia wody wynikający z umowy np. z obliczonego średniego poboru w poprzednich okresach rozliczeniowych.
- Z bieżącego stanu licznika i stanu poprzedniego wynika, że pobór wody w bieżącym okresie rozliczeniowym jest mniejszy niż "normalnie".
Taka sytuacja wskazuje, że odbiorca faktycznie pobrał mniejszą ilość wody, istnieje też prawdopodobieństwo, że licznik stanął w danym okresie bilansowym.
W przypadku kiedy licznik uszkodził się a zostanie przyjęta wartość zerowa lub będzie przyjęty ryczałt zużycia wody o wartości mniejszej niż faktyczny pobór to nastąpi niedoszacowanie ilości wody, które ma wpływ na straty pozorne w sieci wodociągowej.
10. Nie odczytywane wodomierze
Z różnych przyczyn niektóre zabudowane wodomierze nie są cyklicznie odczytywane. Dla takich odbiorców ilości wody przyjmowane są ryczałtowo (albo wartości są zerowe).
Powstają wtedy kolejne, teoretyczne stany liczników wody a wyrównanie wskazań wodomierzy następują z chwilą faktycznego ich odczytu.
Nie występuje tu wówczas bezpowrotnie utracona możliwość skorygowania faktycznych strat wody.
Sprawa nie odczytywania wodomierza przez dłuższy czas komplikuje się dla odbiorcy i dostawcy wody jeżeli w takim okresie licznik stanie.
Powody nie odczytywania wodomierzy są różne, na przykład brak dostępu do wodomierza z powodu:
- niedostępności obiektu lub pomieszczenia gdzie zabudowano wodomierz,
- ustawicznego zalewania studzienki wodomierzowej wodami np.: opadowymi, gruntowymi lub pochodzącymi z nieszczelności rurociągu
- częste występowanie: niedoboru tlenu, gazów (np. tlenku węgla) o stężeniach przekraczających normy.
Opracował: Marian Szczygieł
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz