Straty pozorne w wodociągach oraz błędy pomiarowo-rozliczeniowe

 

Straty pozorne w wodociągach oraz błędy pomiarowo-rozliczeniowe

Na niezbilansowane ilości wody w sieci wodociągowej są sumą strat rzeczywistych (wycieki wody z nieszczelnych rur i połączeń) i strat pozornych.

Z czego biorą się straty pozorne ?.

Na straty pozorne składają się:

1. Nie opomiarowane przyłącza wodociągowe  w całości lub częściowo - instalacje w obiektach.

2. Zbyt duża średnica zainstalowanego wodomierza, który nie mierzy niskich natężeń przepływów wody.

    Błędy w doborze przepływomierza zaczynają się przeważnie już na etapie projektowania przyłączy, kiedy projektanci muszą zapewnić odpowiedni przepływ wody do hydrantów, według przepisów – "do dwóch sąsiednich hydrantów":

    -  wewnętrznych np. HP52 (2 x 2,5 l/s = 2 x 9 m3/h = 18 m3/h)

    -  zewnętrznych np. DN100  (2 x 15 l/s = 2 x 54 m3/h = 108 m3/h).

    Przy minimalnych poborach wody do celów sanitarnych woda nie jest mierzona lub mierzona z dużym błędem pomiarowym.

            Poniżej wyjaśnienie błędów pomiarowych dla minimalnych natężeń przepływów dla przykładowego, typowego wodomierza DN50.

   

Zgodnie z parametrami metrologicznymi niektórych producentów wodomierzy przepływomierz DN50 nie mierzy prawidłowo minimalnych przepływów wody tj. poniżej 0,1÷ 0,2 l/s  = 6 ÷  12 l/min, przepływ taki nie zostanie zmierzony lub będzie zmierzony z dużym błędem co wynika z parametrów metrologicznych wodomierzy i standardowego wykresu wartości błędów wodomierza przy różnych natężeniach przepływu wody. 

    Podawany w katalogach producentów tzw. próg rozruchu wodomierza należy traktować jako wartość "gadżetową".

    Przykładowo, zmierzone natężenie przepływu wody (tzw. wydatek) z otwartego kranu, według literatury fachowej, wynosi: 5 ÷  6,7 l/min.

     A więc nie zmierzony  bardzo mały przepływ  generuje „straty pozorne” w sieci tj. ilości wody nie zbilansowanej w sieci wodociągowej.

    Link do rzeczywistych poborów wody przez armaturę czerpalną, przybory sanitarne, urządzenia przygotowany przez Wodoserwis: https://www.wodoserwis.pl/normy%20zuzycia.htm     

 

Jakie zastosować alternatywne rozwiązania w celu uniknięcia tego typu strat ?:

    - Wodomierz podwójny tzn. sprzężony, np. DN50/DN20, DN80/DN20, DN100/DN20, DN150/DN40

    - Wodomierz o wyższej klasie dokładności

Obecnie, współczynnik R - zastąpił określenie dokładności wodomierzy dawnych "klas": A, B, C, D. 

Współczynnik R z wartością liczbową określa zakres pomiarowy przepływomierza. Jest ilorazem przepływu ciągłego (Q3) do przepływu minimalnego (Q1), czyli: R = Q3/Q1.

Współczynnik R = 40 odpowiada dawnej klasie dokładności A

Współczynnik R = 80 odpowiada dawnej klasie dokładności B

Współczynnik R = 160 odpowiada dawnej klasie dokładności C

Współczynniki R = 200, 250, 315, 400, 500, 630, 800 odpowiadają dawnej klasie dokładności D.

Z powyższego wynika, że dla danego przepływu ciągłego Q3 im wyższa wartość współczynnika R, tym wodomierz jest dokładniejszy i wyższy jest zakres pomiarowy (wyższa klasa metrologiczna).

Podstawowe charakterystyki metrologiczne wodomierzy ujęto w zasadach klasyfikacji wodomierzy. 

Do końca 2016 roku odbywały się według Normy PN-ISO 4064:1997. 

Od 2017 roku wymagania metrologiczne oparte są o Dyrektywę MID 2004/22/WE.

     Przykłady zastosowań wodomierzy o dobrej dokładności pomiarowej:  

      a) Wodomierz (DN65) firmy ITRON – typ Flostar M, jednostrumieniowy dawnej klasy „C”, Q3 = 25 m3/h.

         Zgodnie z parametrami metrologicznymi  producenta  - firmy  ITRON wodomierz  Flostar M DN50/DN65  mierzy  prawidłowo  minimalne przepływy wody od   wartości  0,025 ÷ 0,033 l/s = 1,5 ÷ 2 l/min = 0,12 m3/h

     b) Wodomierz DN50 , Typ MWN50 , Apator Powogaz, Q3= 40 m3/h

         Zgodnie katalogiem parametrów metrologicznych  producenta  - firmy  Apator  Powogaz wodomierz  typu MWN DN50  mierzy prawidłowo   minimalne przepływy wody od wartości  Qmin = 0,111 l/s = 6,7 l/min = 0,4 m3/h .

     Jak wspomniano, zmierzone natężenie przepływu wody (tzw. wydatek)  z otwartego kranu, według literatury fachowej,  wynosi:  5 ÷ 6,7 l/min.

3. Zabudowa wodomierzy w pozycji pionowej. 

     Niektórzy producenci wodomierzy podając warunki zabudowy wodomierzy informują, że zabudowa wodomierza w pozycji pionowej to utrata dokładności pomiarowej wodomierza o jedną klasę pomiarową dla minimalnych przepływów tzn. tak zabudowany wodomierz zaczyna poprawnie mierzyć od wyższych, minimalnych natężeń przepływu.

     Wodomierze jednostrumieniowe najdokładniej mierzą w pozycji poziomej -H, tarczą do góry (klasa dokładności wskazań R100); a w pozycji pionowej -V tracą dokładność pomiarową (R50). 

Wodomierze średnicy DN50 i większe mogą być zamontowane tylko w poziomie.

4.  Obrócenie w bok wodomierza zabudowanego w poziomie - wpływa na błędy pomiarowe.

Obrócenie wodomierza o 90 stopni czyli skierowanie zegara licznika na bok w kierunku odczytującego wodomierze jest możliwe tylko w przypadku niektórych typów wodomierzy.

Na podstawie materiału producenta wodomierzy  - ApatorPowogaz: „Wodomierze kołnierzowe/mierniki irygacyjne DN40 – 500 IP68/IP65 - Instrukcji montażu i eksploatacji”  skierowanie na bok tarczy licznika jest możliwe dla wodomierzy typów: MWN Nubis, MWN 130 Nubis, WI.

Obrócone na bok wodomierze typów: JS Impero, MWN/JS-S (wodomierz sprzężony),  MK, MH – nie będą  funkcjonować prawidłowo.

5.  Brak wymaganych odcinków prostych przed i za wodomierzem - wpływa na błędy pomiarowe.

     Wodomierze objętościowe (tłokowe) nie wymagają takich odcinków.

6. Przyłożenie zewnętrznego pola magnetycznego do obudowy wodomierza.

    Niektóre wodomierze są wrażliwe na pola magnetyczne np. wodomierze skrzydełkowe jednostrumieniowe.

7. Ewentualne błędy pomiarowe wodomierzy, które utraciły ważność okresu legalizacji.

 
 Cecha legalizacyjna  (okres ważności legalizacji wszystkich wodomierzy) jest 5 lat.

Cecha może mieć formę plomby ołowianej założonej na stalowej lince albo naklejki czy też hologramu. Cecha legalizacji pierwotnej może mieć także formę nadruku na wodomierzu.

8. Nieuprawnione pobory wody z hydrantów lub pobory wody z tzw. "obejść wodomierzy".

Dotyczy: 

- zasilania hydrantów zewnętrznych w terenie

- zasilania hydrantów wewnętrznych instalacją przed wodomierzem głównym w obiekcie

- zasilania hydrantów wewnętrznych instalacją tzw. „obejścia” wodomierza, które teoretycznie otwierane jest tylko w przypadku pożaru. 

      Zamknięte i zaplombowane "obejście" wodomierza instalowane jest w obiekcie nieformalnie, instalacja swoją dużą średnicą ma zagwarantować odpowiednio większy przepływ do hydrantów.

      Przy normalnym układzie zasilania obiektu, z niewielkimi rozbiorami wody, woda przepływa wyłącznie instalacją o zdecydowanie mniejszej średnicy, na której zabudowano wodomierz mierzący bardzo małe przepływy wody do celów sanitarnych.

      Pracownicy odczytujący wodomierze stwierdzają niekiedy otwarte "obejścia", a więc woda przepływająca przez "obejścia" nie zostanie zmierzona.

      Przy takich układach zasilania należy za każdym razem sprawdzać czy armatura odcinająca zabudowana na "obejściu" jest zamknięta i zaplombowana.

      

9. Błędna interpretacja naliczanych ilości wody przy rozliczeniach odbiorców wody w przypadku zaniżonych wskazań wodomierza lub braku poboru wody.

Błędy pomiarowo-rozliczeniowe mogą być w następujących sytuacjach:

- Bieżący stan licznika i stan poprzedni jest taki sam co wskazywałoby na brak poboru wody lub licznik wodomierza stanął w bieżącym okresie rozliczeniowym lub licznik stanął już w poprzednim okresie (stąd na przykład była mniejsza ilość wcześniej naliczonej wody).

      W  takich sytuacjach do bieżących rozliczeń odbiorcy wody przyjmuje się wartość zerową lub ryczałt zużycia wody wynikający z umowy np. z obliczonego średniego poboru w poprzednich okresach rozliczeniowych.

- Z bieżącego stanu licznika i stanu poprzedniego wynika, że pobór wody w bieżącym okresie rozliczeniowym jest mniejszy niż "normalnie".

      Taka sytuacja wskazuje, że odbiorca faktycznie pobrał mniejszą ilość wody, istnieje też prawdopodobieństwo, że licznik stanął w danym okresie bilansowym.

      W przypadku kiedy licznik uszkodził się a zostanie przyjęta wartość zerowa lub będzie przyjęty ryczałt zużycia wody o wartości mniejszej niż faktyczny pobór to nastąpi niedoszacowanie ilości wody, które ma wpływ na straty pozorne w sieci wodociągowej.

10.  Nie odczytywane wodomierze

Z różnych przyczyn niektóre zabudowane wodomierze nie są cyklicznie odczytywane. Dla takich odbiorców ilości wody przyjmowane są ryczałtowo (albo wartości są zerowe). 

Powstają wtedy kolejne, teoretyczne stany liczników wody a wyrównanie wskazań wodomierzy następują z chwilą faktycznego ich odczytu.

Nie występuje tu wówczas bezpowrotnie utracona możliwość skorygowania faktycznych strat wody. 

Sprawa nie odczytywania wodomierza przez dłuższy czas komplikuje się dla odbiorcy i dostawcy wody jeżeli w takim okresie licznik stanie. 

      Powody nie odczytywania wodomierzy są różne, na przykład brak dostępu do wodomierza z powodu:

- niedostępności obiektu lub pomieszczenia gdzie zabudowano wodomierz,

- ustawicznego zalewania studzienki wodomierzowej wodami np.: opadowymi, gruntowymi lub pochodzącymi z nieszczelności rurociągu

- częste występowanie: niedoboru tlenu, gazów (np. tlenku węgla) o stężeniach przekraczających normy.

Opracował: Marian Szczygieł

 

Nowe Rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi - zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 9 czerwca 2026 roku,  Poz. 748

Link do Dziennika Ustaw 

Weszło w życie 24 czerwca 2026 r.

Rozporządzenie określa:

- wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi: mikrobiologiczne, chemiczne, wskaźnikowe, dodatkowe wymagania chemiczne, wymagania radiologiczne i istotne do oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym;

- wykaz parametrów oraz minimalną częstotliwość pobierania próbek do badań jakości wody i wykonywania analiz tych parametrów;

- metody analizy, w tym metody referencyjne z uwzględnieniem charakterystyk wykonania analiz oraz metody alternatywne;

- sposób pobierania próbek do badań jakości wody;

- terminy przekazywania przez dostawców wody sprawozdań z badań jakości wody czy wyników monitoringu w obszarze zasilania ujęcia wody.

Zmiany w stosunku do Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi:

- Wprowadza ostrzejsze normy dla metali i nowe procedury sprawdzania wody,

- Wprowadza zaostrzone wymogi sanitarne i analizę ryzyka w łańcuchu dostaw wody.

Zaostrzono normy i wprowadzono monitoring nowych substancji, m.in. dla kwasów halogenooctowych (HAA) oraz bisfenolu A.

Kwasy halogenooctowe (HAA) - to organiczne związki chemiczne (np. CH₂ClCOOH), będące ubocznymi produktami dezynfekcji wody chlorem. Powstają w reakcji chloru z naturalnymi substancjami organicznymi. Z powodu ich potencjalnego działania rakotwórczego, ich zawartość w wodzie pitnej jest ściśle monitorowana.

Bisfenol A (BPA) - to syntetyczny związek chemiczny powszechnie stosowany do produkcji tworzyw sztucznych i żywic epoksydowych. Przyczynia się do zaburzeń hormonalnych, ma wpływ na układ nerwowy i odpornościowy, od 20 stycznia 2025 r. jego użycie w materiałach mających kontakt z żywnością jest zakazane na terenie całej Unii Europejskiej.

Zaostrzenie norm dla metali: 

Dopuszczalne stężenie ołowiu zostało obniżone z 10 µg/l do 5 µg/l. 

Dopuszczalne stężenie chromu zmniejszono z 50 µg/l do 25 µg/l. 

Oba limity muszą zostać w pełni osiągnięte do 12 stycznia 2036 roku.

Podwyższono dopuszczalne stężenie m.in. dla antymonu (do 10 µg/l) i selenu (do 20 µg/l) - patrz na tabele.

Szczegółowe badania wody w budynkach: 

Wprowadzono obowiązek częstszego badania wody w budynkach użyteczności publicznej (szpitale, szkoły, hotele) na obecność ołowiu oraz bakterii Legionella.

Zmieniono jednostki raportowania obecności bakterii Legionella w ciepłej wodzie z jednostek tworzących kolonie (jtk) na litry (jtk/l). Podstawowy limit to < 1000 jtk/l, a dla szpitali < 50 jtk/l - załącznik nr 5,  tabela część E - Parametry istotne dla oceny ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych.

Właściciele budynków użyteczności publicznej (np. szpitale, szkoły) muszą przekazywać sprawozdania z badań w kierunku Legionelli i ołowiu do Inspekcji Sanitarnej w ciągu 7 dni roboczych.

W razie wykrycia problemów mikrobiologicznych (np. bakterii E. coli) - patrz Część C - Tabela 1, dostawca musi pobrać próbki poprawkowe w czasie nie dłuższym niż 48 godzin od powiadomienia (§14). 

Analiza ryzyka:

Dostawcy wody muszą prowadzić szacowanie ryzyka dla ujęć wody, stref ochronnych i wewnętrznych instalacji wodociągowych.

Nowe technologie: 

Zaktualizowano wymagania dotyczące materiałów i wyrobów mających kontakt z wodą przeznaczoną do spożycia.

Szczegółowe zmiany znajdziesz na stronie Głównego Inspektoratu Sanitarnego /GIS/

Powrót do strony Wodoserwis

 

Projekt ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę

 

Projekt ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (15.07.2025)

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przedłożony przez Ministra Infrastruktury.

Projekt dostosowuje polskie prawo do przepisów Unii Europejskiej. Chodzi m.in. o  rozszerzenie wymagań, które dotyczą parametrów jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz informacji o jej cenie i zużyciu.

Najważniejsze rozwiązania

Określone zostają obowiązki dostawców wody (przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne), jeśli chodzi o informowanie konsumentów o jakości, cenach i zużyciu wody. 

Przynajmniej raz do roku dostawcy wody będą przekazywać konsumentom (np. na fakturze lub w aplikacji mobilnej) informacje dotyczące: 

ilości rocznie zużytej wody;

przebiegu zużycia w porównaniu ze średnim zużyciem w gospodarstwach domowych;

ceny za litr wody – dla porównania z cenami wody butelkowanej.

Dzięki nowym przepisom, zapewniony ma być także dostęp online do aktualnych informacji, takich jak jakość wody, przekroczenia wartości parametrycznych, twardość oraz stopień mineralizacji wody, wyniki programów monitoringu, wyniki oceny ryzyka itp.

Określone zostają obowiązki dostawców wody, obejmujące badania jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, jeśli chodzi o kontrolę wewnętrzną.

Doprecyzowane zostają kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz procedury dotyczące nadzoru nad jakością wody. 

Chodzi m.in. o jej monitoring oraz stwierdzanie przydatności do spożycia.

Dostawcy wody będą musieli wykonywać oceny ryzyka w obszarach zasilania ujęć wody i systemach zaopatrzenia w wodę. 

Co 6 lat dostawcy wody będą dokonywać przeglądu ocen ryzyka i w razie potrzeb je aktualizować.

Właściciele lub zarządcy nieruchomości będą musieli wykonywać oceny ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych. 

Co 6 lat oceny mają być przeglądane i ewentualnie aktualizowane.

Obowiązek będzie dotyczył m.in. właścicieli lub zarządców obiektów budowlanych niemieszkalnych, przeznaczonych do pobytu ludzi oraz obiektów użyteczności publicznej.

Nowe rozwiązania mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

 Podstawa: 

Informacja z dnia 15.07.2025:  Kancelaria Prezesa Rady Ministrów - aktualności - Decyzje rządu - Projekt ustawy o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw - została ogłoszona w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej 6 maja 2026 roku,  Poz. 605.

Link do Dziennika Ustaw

Weszła w życie 21 maja 2026 roku.

                                                                Powrót do strony Wodoserwis

Wodomierze elektroniczne a detekcja wycieków wody z rurociągów

 

Wodomierze elektroniczne a detekcja wycieków wody z rurociągów

Budowa

Pod względem typu układu pomiarowego wodomierze elektroniczne można podzielić na:

1. Hybrydowe

2. Statyczne elektromagnetyczne

3. Statyczne ultradźwiękowe

Wodomierze statyczne nie zawierają żadnych części mechanicznych.

Wodomierze elektromagnetyczne i ultradźwiękowe bazują na przetwornikach (czujnikach) pomiarowych.

 

1. Wodomierze hybrydowe

    Można tu wyróżnić cześć mokrą (mechaniczną) i suchą (elektroniczne liczydło wraz z przekładnią).

Mechaniczny układ pomiarowy i elektroniczny licznik.

Część elementów mechanicznych liczydła zastąpiono układem elektronicznym.

Przykłady: wodomierz objętościowy firmy Sensus - 620MC, wodomierz strumieniowy firmy Contazara.

Zaletą liczydeł elektronicznych np. wodomierzy 620MC jest posiadanie modułów realizujących funkcję  rejestratora oraz wbudowany moduł radiowy do zdalnych odczytów.

Wada/ograniczenie:

Liczydło elektroniczne może powodować problemy z wykonaniem ekspertyzy wodomierza lub ponownej legalizacji.

Wyświetlacz elektroniczny licznika umożliwia bowiem odczyt wskazania z mniejszą rozdzielczością niż ta, która jest niezbędna podczas ekspertyzy. 

Ekspertyza - to badanie aktualnie eksploatowanego wodomierza przez przedstawicieli Urzędu Miar, którego wskazania są kwestionowane przez odbiorcę wody (rzadziej przez dostawcę wody).

Przy badaniu, zazwyczaj, nie ma też możliwości  podłączenia  zewnętrznego rejestratora.

Brak mechanicznego liczydła będzie powodował problemy w przypadku uszkodzenia wodomierza.

Jeśli np. rozbije się liczydło to dostawcza wody utraci możliwość  udowodnienia odbiorcy wody, jakie było wskazanie w chwili uszkodzenia wodomierza, a przez to nie będzie możliwości prawidłowego rozliczenia pobranej wody.

  

2. Wodomierze statyczne elektromagnetyczne 

   Mierzą przepływ przez obserwację pola elektrycznego pojawiającego się na skutek przepływu wody w polu magnetycznym wytworzonym przez specjalną cewkę.

Zgodnie z prawem Faradaya w przewodniku (w tym przypadku: w wodzie) poruszającym się w polu magnetycznym indukuje się siła elektromagnetyczna (siła elektromotoryczna) o wartości proporcjonalnej do prędkości przepływu. 

Określając inaczej: pole magnetyczne, oddziałujące na wodę, przepływającą przez odcinek pomiarowy, tworzy napięcie elektryczne, które jest proporcjonalne do prędkości jej przepływu (zasada indukcji magnetycznej przy pomiarze przepływu).  

      Wodomierze statyczne elektromagnetyczne charakteryzują się dużą czułością na małe natężenia przepływu, chociaż są także wrażliwe na zakłócenia pola magnetycznego.

Korpusy tych wodomierzy są wykonane z tworzyw sztucznych, co stanowi poważną wadę, zwłaszcza tam, gdzie wodomierze nie są montowane w konsolach wodomierzowych.

Przykładem wodomierza elektromagnetycznego jest wodomierz statyczny IPERL firmy Sensus, w którym wykorzystano technologię szczątkowego pola magnetycznego zapewniającą liniowy zakres pomiarowy nawet dla najmniejszych wartości przepływu.

   Wodomierz IPERL może być zainstalowany w dowolnej pozycji, bez konieczności  zapewnienia odcinków prostych rurociągu przed lub za nim.

Wodomierz IPERL dodatkowo automatycznie wykrywa kierunek przepływającej przez niego wody, co umożliwia wybór najbardziej dogodnej pozycji jego pracy, zgodnie z ramowymi warunkami określanymi w MID (Dyrektywa Komisji Europejskiej 2004/22/WE) oraz europejską Normą EN 14154:2005.

Wodomierz jest odporny na magnetyczne oddziaływania zewnętrzne.

Informacja o oddziaływaniu zewnętrznego pola magnetycznego dostępna jest przy okazji odczytywania wodomierza.

Wodomierz wykrywa także brak wody (pusty rurociąg) oraz objętość wody, która przepłynęła przez wodomierz w kierunku wstecznym.

  Wodomierze elektromagnetyczne nie powinny być stosowane do pomiaru wody bardzo miękkiej (o przewodności poniżej 125 µS/cm) i dla uzyskania poprawnego pomiaru powinny być całkowicie wypełnione wodą.

Przeciętne wartości tzw. "zasolenia" wody w sieci wodociągowej wynoszą 400 - 600 µS/cm, w przypadku wody z ujęć podziemnych np. 1100 µS/cm. 

3. Wodomierze statyczne ultradźwiękowe 

  Zasada działania wodomierza polega na pomiarze czasu przenoszenia fali ultradźwiękowej w strudze płynącej wody. 

Czas ten jest proporcjonalny do natężenia przepływu wody.

W przewodzie tych wodomierzy umieszczono czujniki ultradźwiękowe: na początku i na końcu urządzenia, które wysyłają i odbierają falę ultradźwiękową.

Pomiar następuje przez porównanie czasu przepływu fali w wodzie, zgodnie z kierunkiem przepływu i w przeciwnym kierunku.

Reflektory, zawarte w przepływomierzach, są ukształtowane jak skrzydła co pozwala na samooczyszczanie przez profil strugi płynącej wody.

Na wyświetlaczu, oprócz licznika przepływu wody są pokazywane takie dane jak: chwilowe natężenie przepływu, informacje o błędach, przepływ wsteczny oraz przewidywany czas pracy baterii.

   Wodomierze powinny być całkowicie wypełnione wodą i zabezpieczone przed gromadzeniem się powietrza przez montaż w najniższych punktach instalacji lub na odcinkach pomiarowych.

Wady/ograniczenia:

   Problematyczne mogą okazać się pomiary w sytuacji pulsacyjnego przepływu: w przypadku występowania powietrza wewnątrz instalacji lub przy niestabilnej pracy pomp wodociągowych sterowanych falownikami, ponieważ pomiar ultradźwiękowy odbywa się impulsowo z częstotliwością co 2-4 sekundy ze względu na zasilanie bateryjne.  

Technologia pomiaru polega na pomiarze prędkości, należy więc zachowywać niezakłócony profil tej prędkości w rurociągu przez wykorzystanie odcinków prostych o stałej średnicy przed i za wodomierzem.

Przykładowym wodomierzem jest HYDRUS firmy Diehl Metering lub MULTICAL*21,  flowIQ* firmy Kamstrup.

Według deklaracji producentów wodomierze nie wymagają specjalnych warunków montażu.

   Powyższe wodomierze zapewniają niezawodny i dokładny pomiar nawet gdyby woda była zanieczyszczona lub zawierała piasek.

Według producentów pęcherzyki powietrza nie są mierzone.

 

  Firma Kamstrup oferuje wodomierze typu: MULTICAL*21 i flowIQ*2200 - z funkcją akustycznej detekcji wycieków na instalacji, również ze zdalnym odczytem przesyłanym siecią telekomunikacyjną NB-IoT.

  Wodomierze Kamstrup "słyszą" ewentualne wycieki wody z rurociągu/instalacji w rejonie zainstalowanego wodomierza.

W związku z tym, przy okazji, pełnią rolę gęstej sieci rejestratorów hałasu, monitorując hałas w rurociągach dystrybucyjnych i na przyłączach w celu wykrywania wycieków.

Nasłuchują okoliczne odcinki rurociągu pod kątem wzorców hałasu i zmian akustycznych charakterystycznych dla wycieków wody z nieszczelnych rurociągów.

Zakres pomiarowy wodomierzy: 1,6 - 10 m3/h (1 600 - 10 000 l/h),  przepływ rozruchowy: 0,9 - 2,0 l/h.

Dostępne kody informacyjne i inteligentne alarmy pokazywane na wyświetlaczu: • Suchy• Wsteczny • Wyciek • Awaria • Manipulacja • Niski poziom baterii • Niska temp. • Wysoka temp. • Przekroczono przepływ maks. • Radio wył. • Brak zużycia.

Żywotność baterii do 15-20 lat.

Temat blogu opracowano min. na podstawie: 

-   "Gospodarka wodomierzowa. Wyzwania i możliwości" - Tomasz Cichoń, Jadwiga Królikowska, Elżbieta Nachlik (wydawnictwo Politechnika Krakowska , nakład 300 egz., 2020 r.).

-  materiałów informacyjnych KAMSTRUP z 2025 r.

Powrót do strony Wodoserwis

Wodomierze mechaniczne - typy i oznaczenia

Wodomierze mechaniczne - typy, oznaczenia

Pod względem typu układu pomiarowego wodomierze można podzielić na:

1. Strumieniowe - skrzydełkowe (w tym jednostrumieniowe i wielostrumieniowe)

2. Śrubowe - wirnikowe (z pionową lub poziomą osią wirnika)

3. Objętościowe

Wodomierze strumieniowe - skrzydełkowe

       Najbardziej rozpowszechnione są wodomierze skrzydełkowe jednostrumieniowe, mają wirnik w osi prostopadłej do kierunku przepływu wody, zaopatrzony w kilka rozmieszczonych równomiernie płaskich łopatek (skrzydełek).  Strumień wody przepływającej przez licznik jest formowany w jedną strugę, która  napędza wirnik, wpływając z jednego boku osi.                                                                                                                               Taki sposób pomiaru wykorzystuje się zarówno w bardzo starych konstrukcjach, jak i w nowych licznikach o bardzo dobrych parametrach metrologicznych.  Ten typ pomiaru jest najpopularniejszy w wodomierzach małych DN15, DN20, ale i często w wodomierzach do DN150.                                                                     Wady:  Parametry metrologiczne wodomierzy są wrażliwe na pozycję montażu, najdokładniej mierzą w pozycji poziomej, tarczą do góry, odchylenie od poziomu o kilka stopni pogarsza własności pomiarowe. Są wrażliwe na przyłożenie zewnętrznego pola magnetycznego. 

      W wodomierzach skrzydełkowych wielostrumieniowych dopływ wody do wirnika następuje przez system wielu otworków, wodomierze występują w zakresie średnic: DN20 - DN40. Wodomierze tego typu są obecnie stosowane coraz rzadziej.                                                           Wady: Wrażliwość parametrów metrologicznych na osad gromadzący się w otworach dolotowych wody do wirnika, osad ten może spowodować przyspieszenie strugi, Ten typ, w badaniach wodomierzy, jako jedyny, wykazywał skłonność do zwiększenia błędu pomiarowego tj. wodomierz mierzył większą ilość wody niż w rzeczywistości przepłynęła.   Zalety: Większa odporność na uderzenia hydrauliczne.

Wodomierze śrubowe - wirnikowe (zwane również wodomierzami Woltmana)

    Najczęściej spotykany typ wśród wodomierzy większych średnic  tj. od średnicy DN50. Występują z pionową lub poziomą osią wirnika. Ułożenie wirnika jest prostopadłe do przepływającej wody tzn. oś wirnika jest ułożona równolegle do kierunku przepływu. 

Zalety: Odporność na dużą dynamikę natężenia przepływu, mniejsza, niż w przypadku wodomierzy strumieniowych, wrażliwość na pozycję montażu.

Wodomierze objętościowe (zwane także tłokowymi) 

    Wodomierze objętościowe posiadają komorę pomiarową, w której tłok umieszczony mimośrodowo wprawiany jest w ruch przez przepływającą wodą odmierzając w ten sposób  porcje wody.

Wodomierze zdobywają swoją popularność ze względu na wysoką czułość przy przepływach o bardzo małym natężeniu.

Dopływ wody do komory następuje przez sitko a wypływ, po drugiej stronie teflonowej przegrody.   Wady: Wrażliwość na cząstki stałe w wodzie, które mogą doprowadzić do zablokowania  się rotora w komorze pomiarowej ze względu na bardzo małą szczelinę pomiędzy ścianką komory a powierzchnią rotora.  Zalety: Odporność na zakłócenie pracy przez przyłożenie zewnętrznego pola magnetycznego.  Konstrukcja wodomierza jest całkowicie odporna na zakłócenia strugi płynącej wody. Wodomierze przy montażu nie wymagają odcinków prostych przed i za przepływomierzem.  

Wodomierze objętościowe można zamontować w dowolnej pozycji, ponieważ nie wpływa to na własności metrologiczne wodomierza.

Wodomierze sprzężone 

Są to zestawy składające z dwóch wodomierzy: dużej średnicy (wodomierz główny) i małej średnicy (wodomierz boczny), więc przeznaczone są na pomiary bardzo dużych lub bardzo małych natężeń przepływu, przełączenia przepływu wody na jeden lub drugi wodomierz następują dzięki zaworowi zmiennego obciążenia (przełączeniowy zawór sprężynowy).                                                                                               Wodomierz sprzężony montuje się na przewodach dużej średnicy tj. od średnicy DN50, stosowany jest tam gdzie występuje bardzo duże zróżnicowanie poboru wody.

    Przykładowo, pojedynczy wodomierz np. DN50, DN80, itp. nie zmierzy niskich przepływów wody jaką mogą wystąpić w rurociągu. Większe natężenia przepływu mogą wynikać np. z jednoczesności otwarcia, naraz, wielu punktów czerpalnych; poborów wody na cele przemysłowe lub na cele przeciwpożarowe. 

O parametrach metrologicznych wodomierza sprzężonego dowiesz się na blogu:                          https://wodoserwis.blogspot.com/2024/04/parametry-metrologiczne-wodomierzy.html 

Zalety: bardzo szeroki zakres pomiarowy, Wady: Wysoka cena wodomierza sprzężonego.

Oznaczenia typów wodomierzy, na przykładzie polskiego producenta Powogaz/Apator

Oznaczenia pokazywane są na tarczy "zegara", tabliczkach zamocowanych na korpusie lub na boku kołnierza wodomierza.

Przykłady:

Wodomierz sprzężony

MWN/JS-S

Wodomierz główny śrubowy,  z poziomą osią wirnika, z wyjmowaną wstawą pomiarową, suchobieżny,  typu MWN; Wodomierz boczny skrzydełkowy jednostrumieniowy, typu JS 

MWN/WS-S

Wodomierz główny śrubowy,  z poziomą osią wirnika, z wyjmowaną wstawą pomiarową, suchobieżny, typu MWN; Wodomierz boczny skrzydełkowy wielostrumieniowy, typu WS

Wodomierz większych średnic (od DN40)

MP

Wodomierz śrubowy z pionową osią wirnika (os wirnika prostopadła do osi przewodu)

Wodomierz większych średnic (od DN50)

MZ

Wodomierz śrubowy z poziomą osią wirnika (os wirnika równoległa do osi przewodu)

Temat blogu opracowano min. na podstawie: "Gospodarka wodomierzowa. Wyzwania i możliwości" - Tomasz Cichoń, Jadwiga Królikowska, Elżbieta Nachlik (wydawnictwo Politechnika Krakowska , nakład 300 egz., 2020 r.).

Powrót do strony Wodoserwis

Główne zasady montażu wodomierzy

 

Główne zasady montażu wodomierzy

Brak zachowania wymagań montażowych może spowodować istotne zmiany własności metrologicznych wodomierza tj. zawyżenie lub zaniżenie wskazań. Zestaw wodomierzowy składa się, licząc w kierunku napływu wody, kolejno z: 1. Zaworu równoprzelotowego albo zasuwy przed wodomierzem (w zestawach wodomierzy przemysłowych za zaworem przed wodomierzem stosuje się filtry siatkowe z zachowaniem odpowiedniej odległości od wodomierza). 2. Konsoli wodomierzowej lub w przypadku wodomierzy przemysłowych z króćców wraz z łącznikiem kompensacyjnym. 3. Zaworu równoprzelotowego albo zasuwy za wodomierzem.

Według normy ISO 4064-1 wodomierz w czasie normalnej eksploatacji musi być całkowicie wypełniony wodą, przewód za wodomierzem nie może się obniżać. Bezpośrednio za zestawem wodomierzowym powinien być zamontowany zawór zwrotny antyskażeniowy, który ma chronić sieć wodociągową przed wtórnym skażeniem wody z instalacji. Wymagania dotyczące zabezpieczenia przed wtórnym zanieczyszczeniem wody wodociągowej opracowano min. przez Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Techniki Instalacyjnej INSTAL (COBRTI INSTAL) - zeszyt 1 (2001 rok) - "Zabezpieczenie wody przed wtórnym zanieczyszczeniem" Istnieją normy PN-EN dla różnych typów zabezpieczeń. Zastosowanie zaworu zwrotnego antyskażeniowego wynika z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - §113 ust. 7 (Dz. U. 2002, Nr 75, Poz. 690 z późn. zm.).

Skład zestawu wodomierzowego wodomierza domowego wraz z zaworem antyskażeniowym: zawór m-83 równoprzelotowy ocynkowany, - łącznik mosiężny przed wodomierzem, - wodomierz, - łącznik mosiężny za wodomierzem, - zespół zabezpieczający przed napływem zwrotnym. Konsolę wodomierza stanowi: łącznik mosiężny przed wodomierzem, - wodomierz, - łącznik mosiężny za wodomierzem.

Skład zestawu wodomierzowego wodomierza przemysłowego wraz z zaworem antyskażeniowym: zasuwa żeliwna kołnierzowa, - filtr siatkowy, - kształtka FFR-zwężka dwukołnierzowa, - kształtka FF, - króciec dwukołnierzowy, - wodomierz, - kształtka montażowo-demontażowa (tzn. kształtka kompensacyjna dławicowa), - zawór zabezpieczający przed napływem zwrotnym.

Odcinki przewodu przed i za wodomierzem muszą być wykonane współosiowo jako odcinki proste. Należy zachować odpowiednie długości. Długości podaje producent wodomierzy. Zwykle przyjmuje się, że długości odcinków prostych przed i za wodomierzem nie mogą być mniejsze niż: L≥5d przed wodomierzem oraz L≥3d za wodomierzem , gdzie L - długość odcinka prostego [mm], d - średnica przewodu (rury) [mm].

Wyjątek stanowią wodomierze objętościowe ("tłokowe"), które nie wymagają odcinków prostych przed ani za wodomierzem. Wodomierze objętościowe posiadają komorę pomiarową, w której tłok umieszczony mimośrodowo wprawiany jest w ruch przez przepływającą wodą odmierzając przy tym porcje wody.

Wodomierz powinien być zamontowany w pozycji poziomej, na wysokościach od podłogi: min. 30 cm, maks. 150 cm.

W celu prawidłowej pracy wodomierza powinny być zachowane następujące wymagania instalacyjne: 1. Miejsca zabudowy wodomierza muszą być zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi i nie narażone na wstrząsy lub wibracje. 2. Wodomierz nie może być narażony na naprężenia pochodzące od przewodów przyłącza lub instalacji. Zestaw wodomierzowy musi być zabudowany w konsoli wodomierzowej lub podparty na cokole tak aby elementy zestawu wodomierzowego nie mogły zmienić swojego położenia pod naporem uderzenia wodnego.

Zobacz krótki film dotyczący nieszczelności połączeń wodomierza

3. Wodomierz nie może być wbudowany w instalacjach cieplej wody użytkowej, w której występuje cyrkulacja wody - w takim przypadku licznik wody mierzyłby przepływ wody w obiegu cyrkulacji wody zamiast ilości faktycznie zużytej wody. 4. Wodomierz należy zabezpieczyć przed zbyt wysoką temperaturą. 5. Uszczelki przy wodomierzu powinny być zakładane współosiowo względem przewodu i w taki sposób aby nie powodowały przewężeń w świetle przewodu, ponieważ wprowadzi to błąd wskazań wodomierza (zakłócenie kształtu strugi wody lub jej zniekształcenie)  Opracowano na podstawie: "Gospodarka wodomierzowa. Wyzwania i możliwości" - Tomasz Cichoń, Jadwiga Królikowska, Elżbieta Nachlik (wydawnictwo Politechnika Krakowska , nakład 300 egz., 2020 r.)

powrót do strony Wodoserwis

Nowe oznaczenia charakterystycznych przepływów wodomierzy wg Dyrektywy MID 2004/22/WE oraz zależności pomiędzy nimi

Nowe oznaczenia charakterystycznych przepływów wodomierzy wg Dyrektywy MID 2004/22/WE oraz zależności pomiędzy nimi

powrót do strony Wodoserwis

Q1 - minimalny strumień objętości (dawne Qmin). Jest to najmniejszy przepływ, o wartości, przy której wskazania wodomierza spełniają wymagania dotyczące błędów granicznych dopuszczalnych (dokładność 5 %).

Q2 - pośredni strumień objętości (dawne Qt) Jest to pośredni przepływ o wartości pomiędzy minimalnym a ciągłym przepływem, przy którym zakres obciążeń pomiarowych podzielony jest na dwa przedziały: "przedział dolny" i "przedział górny". Każdy z przedziałów ma charakterystyczny błąd graniczny dopuszczalny (dokładność do 2 %) .

Q3 - ciągły strumień objętości (dawne Qn). Jest to największy przepływ, przy którym wodomierz działa w sposób prawidłowy w normalnych warunkach przepływu ciągłego lub przerywanego.

Q4 - przeciążeniowy strumień objętości (dawne Qmax). Jest to największy przepływ, przy którym wodomierz działa w sposób prawidłowy, w krótkim okresie czasu bez uszkodzeń i przekroczenia błędów granicznych dopuszczalnych oraz maksymalnej straty ciśnienia.

Współczynnik R - zastąpił określenie dokładności wodomierzy dawnych "klas": A, B, C, D. Współczynnik R z wartością liczbową określa zakres pomiarowy przepływomierza. Jest ilorazem przepływu ciągłego (Q3) do przepływu minimalnego (Q1), czyli: R = Q3/Q1. Współczynnik R = 40 odpowiada dawnej klasie dokładności A

Współczynnik R = 80 odpowiada dawnej klasie dokładności B

Współczynnik R = 160 odpowiada dawnej klasie dokładności C

Współczynniki R = 200, 250, 315, 400, 500, 630, 800 odpowiadają dawnej klasie dokładności D.

Z powyższego wynika, że dla danego przepływu ciągłego Q3 im wyższa wartość współczynnika R, tym wodomierz jest dokładniejszy i wyższy jest zakres pomiarowy (wyższa klasa metrologiczna)

powrót do strony Wodoserwis